|
De
toetsgeneratie
Bezorgde
moeders met lezende kinderen
Foto: Manon Baart
Er
is iets merkwaardigs aan de hand
Moeders
blijken zich minder zorgen te maken over wat hun kinderen
lezen,
maar meer hoe ze het lezen moeten leren
Als hun kinderen op school leren lezen blijkt iedere leesactiviteit
zich los van een inhoudelijke noodzaak te voltrekken.
Het verlangen
Kinderen zijn wezens die van nature willen lezen, spreken en schrijven
en die betekenis geven aan wat ze denken. Ze verlangen er naar
om te lezen. Ze voelen aan het papier van het boek en beduimelen
de bladzijden die ze gelezen hebben. Als ze dat doen is het niet
meer dan waarschijnlijk dat ze daarbij stemmen horen en met hun
lichaam het verlangen voelen iets te weten te komen. Zo krijgt
leren lezen en schrijven vorm.
Onderwijzen in lezen is het begeleiden
van dat verlangen van kinderen
Als leerkrachten het lezen loskoppelen van verbeeldingskracht
omdat ze denken dat het vasthouden aan codes, die stuk voor stuk
slechts een bemiddelende functie hebben, belangrijker zijn dan
het lezen zelf, maken ze een denkfout.
Kinderen kunnen het geduld opbrengen om tijdens het lezen na te
denken over de vorm en inhoud van de woorden die ze tegen komen.
De ongeduldige leerkrachten en de bezorgde moeders denken dat
er meer tempo vereist is.
Dan vragen die bezorgde moeders aan de kinderboekenverkoper of
de bibliothecaresse: "Heeft u ook een boek AVI 6 of zo"
Het is een ramp dat die boekhandelares en biebjuf er ook nog op
in gaat. AVI gaat steeds meer de inhoud van kinderboeken bepalen
en dat is een ramp. Wat is nou een leefniveau van een kind? In
de praktijk lezen de kinderen de AVI boeken zonder een binding
met de inhoud te krijgen. Als ze maar lekker kunnen pochen dat
ze al op AVI zus en Zoveel zitten.
Jeugdboekenschrijvers verfoeien elk systeem
om leesniveau te meten
Terecht trekken de jeugdboekenschrijvers aan de alarmbel. Het
loopt de spuigaten uit als er nu ook een koppeling tussen leesniveau
en de schoolgroepen aangebracht wordt. Al het leesplezier wordt
de kinderen uit handen geslagen nee hoor je zit aan het eind van
groep 5 dus je gaat maar braaf AVI-E5 lezen of je zit midden groep
zes, dan is dat AVI-M6 en verder kop dicht en lezen. En hier heb
je een sticker die mag je op je voorhoofd plakken zodat iedereen
kan zien op welk niveau je zit!
Gesprekken
op het schoolplein
De bezorgde moeders horen hun kinderen pochen dat ze al op AVI
zus en zoveel zitten, of ze horen op het schoolplein dat er kinderen
in de groep zijn die hoger of lager scoren.
De leesrace van de CITO-generatie neemt vormen aan. Eerzuchtige
kinderen beschouwen het als een snelleeswedstrijd en een bezorgde
moeder vraagt zich af: "Mijn zoontje van bijna 8 jaar, zit
in groep 4. Hij heeft altijd mooie cijfers en kan goed meekomen.
Alleen het lezen, daar heeft hij problemen mee. Hij leest langzaam
en haalt de b en d door elkaar. Hij krijgt extra leeshulp, dat
is iedere week een stukje AVI 4 tekst thuis oefenen, met tijdsmeting.
Dit heeft wel iets verbetering gebracht in zijn leestempo maar
de b en d's blijft hij gokken. Moeten we hem extra laten testen?"
Een
bezorgde moeder:
"Ik herken dit verhaal helemaal van onze kinderen. Komt allemaal
goed zeiden ze op school. Onze oudste dochter zit nu in groep
6 en volgens de CITO gaat ze gemiddeld mee. Haar zelfvertrouwen
was dusdanig laag dat we haar zelf hebben laten testen en ze blijkt
nu ernstig dyslectisch te zijn met disorthografie, dat is een
ernstige spellingstoornis. Zij moet nu helemaal opnieuw leren
lezen en spellen."
Nog
een bezorgde moeder
Zij vraagt zich af of het mogelijk is dat een leerling die een
bepaald avi-niveau scoorde, na verloop van tijd bij een volgende
toetsing, een lager niveau blijkt te scoren?
Een andere moeder knikt: "Dat is wel degelijk mogelijk. Ik
denk dat er dan wel wat aan de hand is. Ik zou dat maar goed in
de gaten houden en bij de leerkracht aan de bel te trekken".
Het
kan nog verder gaan, een bezorgde moeder brengt in:
"Mijn zoon heeft problemen met lezen en we (moeder en zoon?)
zijn nu in behandeling bij een optoloog. Hij krijgt visuele training
en gaat goed vooruit maar zijn er nog andere manieren om hem te
helpen? Zijn vader is dyslectisch."
Mijn
dochter zit in groep 4
Ze heeft nu AVI 3, zegt een bezorgde moeder. "Volgens de
leerkracht valt dit nog mee. Volgens mij is het heel laag. Weet
iemand eigenlijk wat de norm is? Eind groep 3 had ze AVI 2. Het
lezen is niet haar geliefde schoolvak. Ze maakt ook veel fouten,
maakt van eik, kei en van wie, wij. Ook spelling is slecht"
Een
deskundige:
" Avi 3 halverwege groep 4 is niet hoog, maar dat hoeft nog
geen groot probleem te zijn. Wat las ze toen ze naar groep 4 ging?
En als ze een moeilijke tekst leest maakt ze dan meer fouten of
leest ze goed maar langzaam? Hoe fijn vind ze lezen? En begrijpt
ze wat ze leest en gaat het vooruit?
Het ene kind groeit ieder jaar 3 avi's, de ander het ene jaar
niet en het andere jaar 5....
Vraag gerust aan de leerkracht hoe het precies zit, en hoeveel
hoger uw kind kan en mag oefenen. Als het frustratie oplevert
kan ze beter niet te hoog oefenen, is die frustratie er niet dan
kan dat met hulp wel!
Bent u al eens naar een logopediste geweest voor onderzoek naar
het lezen? Soms kunnen ze heel goed helpen om een leesachterstand
te verhelpen of verwijzen u door voor een (dyslexie)onderzoek"
.
Een lees- en schrijfmoeder:
"Op de school van mijn kinderen lees ik met 3e-groepers
teksten die ze zelf geschreven hebben en die ze volgens het avi-niveau-systeem
niet zouden kunnen lezen. We maken dus vaak een lange neus naar
de juffen die niet buiten die toetsmethode kunnen. Ik denk dat
kinderen helemaal niet in leesniveau's ingedeeld moeten worden
maar ja, ik ben geen onderwijskundige en mijn alternatief vinden
de juffen heel eng. Dan moeten ze ineens gaan schrijven met kinderen
en eigen teksten van kinderen met ontzettend ingewikkelde woorden
gaan bespreken.... Bij wijze van experiment mag ik nu wel schrijven
met kinderen uit groep 7 en 8. Ik schrik ervan hoe die al besmet
zijn met het avi-virus. Dan merk je pas goed hoe belemmerend en
onderdrukkend dat niveau-lezen is."
Op
ons dorpsschooltje
Er zijn 70 kinderen verdeeld over 3 klassen. Men is sterk gericht
op cognitieve kennis.
De kleuters krijgen al veel serieus werk te verstouwen, vind ik.
Mijn dochter van vier en een half kan nu fantastisch kleurplaten
binnen de lijntjes inkleuren, ze leest al een lekker stukje weg,
ze kan zelfs al kleine zinnetjes opschrijven! Dit ligt zeker ook
aan haar eigen interesse, maar ik vind het jammer dat haar creativiteit
maar weinig wordt gevoed; het draait mij te veel om hoe 'het hoort'.
"
Mijn
dochter Anne, 10 jaar, groep 7
Ze is niet faalangstig geworden van AVI-lezen, maar ze vindt het
zo onvoorstelbaar saai. Zij is al een paar jaar geleden geestelijk
afgehaakt. "Waarom laten ze me dit doen?" Ze vroeg het
zich een paar jaar geleden verbijsterd af. Ook de leestoetsen
waarbij de leerkracht met een stopwatch klaarzit om te kijken
hoeveel woorden ze in een bepaalde tijd hardop kunnen lezen, dat
vind ik zo onbegrijpelijk. Daardoor bleef Anne een tijdlang in
dezelfde AVI-groep. Ik weet wel hoe het komt: ze
heeft een hele precieze, prachtige dictie. Ze slikt geen letter
in. Dus als zij 'kunstschaatsen' zegt, zegt ze niet, zoals de
meeste mensen doen kunsschaatse, maar ook echt kunst- schaatsen.
Dat kost teveel tijd! En dan zegt de leerkracht: "Jammer
voor je, maar je komt net een paar woordjes te kort." En
dus zat ze weer (ik geloof zelfs de zelfde) boekjes te lezen."
Boeken
uit de bieb zijn ook besmet
Vorige week nam ik boekjes mee uit de bieb, en op één
boekje stonden zonnetjes.
Florian begon meteen : neehee die mag ik niet lezen want ik ben
geen zon. Ik verzekerde hem dat in de bieb echt geen mevrouw dat
controleerde en dat het voor hem nu goed te lezen was.
Erg dat hij al zo in etiketten denkt. Zijn vriendinnetje, een
'ster' van zes jaar, hoorde ik zeggen:
'Nee, ik ben niet zo goed''. Dat vond ik nogal treurig, dat een
kind na een paar weken in groep 3 die conclusie al trekt.
Ik snap niet dat er ook nog op ster / maan / raket / zon wordt
ingedeeld als er al AVI niveaus zijn.
Die zon-boekjes zijn voor de anderen toch ook geschikt na verloop
van tijd?
Leren lezen is tegenwoordig echt competitie. Je ziet hieraan hoe
kinderen die indeling kunnen opvatten. Het lijkt wel een kastensysteem.
In dit geval een boekenkastensysteem.
Zo gaan de
meningen en veronderstellingen op het schoolplein van de een naar
de ander.
De meest vreemde deskundigen mengen zich in het probleem en plakken
de sticker van hun eigen discipline op de hoofden van de sufgetoetste
kinderen.
Het
leesniveau op de basisschool krijgt een onvoldoende
De zeer streng uit haar ogen kijkende inspecteur-generaal van
het Onderwijs Kete Kervezee
is bezorgd. Ze heeft een rapport laten maken waaruit
blijkt dat de helft van de basisscholen kinderen met een leesachterstand
niet bij de les kunnen houden.(...)
De inspecteur-generaal wijst met dreigende vinger naar het technisch
lezen. Beheersing van de leestechniek is belangrijk, hiaten in
het technisch leren lezen moeten zeker gevonden en opgelost worden,
maar die zijn zeker niet afdoende.
Driekwart van de scholen gebruikt het AVI systeem alhoewel men
vaak niet meer weet waarom het is ingevoerd. (...)
Kinderen
als programmeerbare machientjes
Bij het schools leren lezen blijkt dat ieder woord, iedere lettergreep
en elke regel afgewogen en beperkt is per veronderstelde opnamefactor,
per leeftijd, per positie in het onderwijssysteem.
Er is voor de onderwijsgevenden geen ontkomen aan: ze zijn als
kruideniers bezig met wegen van de technische leesvaardigheid
van kinderen en het leestechnisch niveau van teksten. Ze dreigen
daarbij de inhoudelijke noodzaak van het lezen over het hoofd
te zien.(...)
Het
AVI-virus
AVI staat voor: Analyse Van Individualiseringsvormen en is in
1977 bedacht door het Katholiek Pedagogisch Centrum. AVI is naast
CITO een toetsinstrument geworden. (...)
Wij moeten kinderen toch iets beters leren om aan hun toekomstige
leeshonger te voldoen.
Het is niet nodig dat moeders bezorgd zijn en meteen denken dat
hun kinderen behept zijn met het verschrikkelijke AVI-virus.
Technisch
leren lezen of leren technisch lezen
Er zijn veel voorstanders van het op een technische manier, stap
voor stap, leren lezen. Die manier is per definitie losgemaakt
van de zo belangrijke spontane processen.
Dat zou best eens kunnen leiden tot tegenzin in lezen in het algemeen.
Er is ontdekt dat kinderen vooral via het schrijven inzicht krijgen
in de structuur van gedrukte taal.
Als kinderen eigen teksten schrijven bepalen ze zelf de inhoud
van wat ze willen zeggen. Bij het lezen moeten ze er maar achter
zien te komen wat de boodschap is.
Een dergelijk spontaan ontwikkelingsproces mag volgens mij niet
ontbreken bij het leren lezen.
Als kinderen belangstelling voor bepaalde onderwerpen krijgen
willen ze er graag over lezen.
Leestechniek, leesbegrip en leesplezier, als één
geheel, bepalen hoe kinderen in de toekomst hun eigen leesvaardigheid
kunnen behouden.
Met andere woorden, maak je geen zorgen en hou op met de leesrace
die het AVI-lezen uitlokt.
Hoe
leren kinderen lezen
Herinneringen aan wat kinderen vroeger beleefd hebben en hoe ze
dat in verband brengen met wat ze nu zitten te lezen, is de basis
van het leerproces. Wat kinderen al weten en wat ze uit boeken
leren komt bij elkaar en brengt de kinderen het belang van het
kunnen lezen bij. (...).
De manier waarop we over boeken praten heeft voor een belangrijk
deel te maken hoe kinderen leren lezen.
Dan spreek ik over wat lezen werkelijk is: aandacht voor spannende
stukken in een boek, terug bladeren, stukken af en toe overslaan,
geraakt worden door de inhoud van het verhaal.
Stimuleer
leesplezier
Leesplezier en leeshonger zijn de belangrijkste ingrediënten
voor het leren lezen. De reeks van voorlezen, zelf lezen, nadenken
over wat je leest, over de inhoud praten, maakt deel uit van leesplezier.
Op school zijn boeken die je met z'n allen tegelijk leest omdat
er veel van in de klas zijn. Gedichten en korte verhalen kunnen
daartoe gekopieerd worden. Kinderen lezen thuis, of bij Opa en
Oma.(...)
Wat
is een boek?
De Franse filosoof Roland
Barthes:
"in relatie tot de werkelijkheid gebeurt er in boeken eigenlijk
niets; het draait om taal, om het nooit eindigende feest van zijn
uitbarstingen" Maar wij gunnen onze kinderen deze overgave
aan het avontuur van de taal. Literatuur is een taalkunstig bouwwerk
en kinderen ondergaan het als een soort toverkunst in hun hoofd.
(...)
Door het delen van leeservaringen kunnen kinderen van ieder niveau,
met of zonder veronderstelde leesachterstand, elkaars ideeën
goed bevatten.
Aidan Chambers:
"We moeten een evenwicht zien te vinden tussen respect voor
de rechten van de individuele lezer en spreker en de gezamenlijke
reacties van de groep. Het evenwicht tussen het individu en de
gemeenschap is de metafoor van een werkelijk egalitaire en democratische
samenleving".
Als zo'n groep een tekst gelezen heeft is die altijd rijker dan
wat een kind in zijn eentje, moeizaam ploeterend door zijn of
haar AVI-boekje, opslaat.
Wanneer
hebben kinderen een leesachterstand?
Is dat als ze minder boeken gelezen hebben of als ze technisch
te traag lezen? Of is het misschien als ze niet begrijpen wat
ze lezen? Het een heeft vanzelfsprekend te maken met het ander,
maar het valt ook vast te stellen dat technisch lezen kinderen
het leesplezier zou kunnen benemen en in extreme gevallen juist
tot leesachterstand leidt.
Leesachterstand is een cijfermatig begrip
Cijfers kunnen opgeteld worden.
Leeshonger en leesplezier kunnen niet in cijfers omgezet worden.
Leesplezier is af te lezen aan de rode konen van de lezende kinderen.
Maar een rode-konen-meter is gelukkig nog niet uitgevonden.(...)
Henk van Faassen
Geraadpleegde
literatuur:
Prof. Dr. Ludo Verhoeven, dr. Hanneke Wentink, 'Stimuleer leesplezier
van kinderen in het basisonderwijs' ECN Radboud Universiteit
Nijmegen
Josje Sijtstra, Cor Aarnoutse, Ludo Verhoeven, 'Taalontwikkeling
van nul tot twaalf', Expertisecentrum Nederlands.
Alberto Manguel, 'Een geschiedenis van het lezen', uitg.
Ambo / Anthos Amsterdam
Aidan Chambers, 'Vertel eens' kinderen lezen en praten,
uitg. Querido
Roland Barthes, 'Het plezier van de tekst', uitg. SUN
Deze tekst
is bekort. Het complete artikel opvragen: archief
taalvorming
naar
boven
terug
|