Mieters en meer woorden van jongeren
Is straattaal besmettelijk?

Wat is er allemaal mieters
In de jaren vijftig, toen de bromnozems de straten onveilig maakten, was mieters hét woord. Het werd verdomd mieters als dit woord ook door bekende schrijvers als Nescio en J.J.Voskuil in hun boeken voorkwam. Vetkuiven, jongens met geplakte haren die je tegenwoordig ook nog tegenkomt, spraken elkaar zo toe. Studenten spraken het 'bekakt' uit.
Het blijkt zelfs in de vertaling van The Catcher in the Rye van J.D.Saliner terecht te zijn gekomen. Men had het in het muziektijdschrift Tuney Tunes over mieterse muziek.

Te gek en onwijs gaaf
Deze woorden hebben we in de flowerpowerperiode gebruikt als we ergens enthousiast over waren.

Cool en flexs
Nu moeten we weten wie cool zijn en wat allemaal flex is.
Jongeren spreken Murks, Bijlmers.
Nederlandse woorden worden vervangen door die uit immigrantentalen en uit het Amerikaanse slang.
Is de jongerentaal besmettelijk voor het Algemeen Beschaafd Nederlands?
Het Groene Boekje neemt in ieder geval veiligheidshalve een aantal straattaal woorden op.

Wie naar een conversatie in straattaal luistert zal er geen touw aan vast kunnen knopen. Zelfbedachte woorden schieten in hoog tempo uit de monden, het liefst doorelkaar. Van enige inhoudelijke uitwisseling is geen sprake. Zelden is er een afgemaakte zin. Er is veel lijfelijk geduw en getrek.
De woorden die het hardst geschreeuwd worden zullen in het vervolg in de woordenlijst van dat bepaalde groepje uit die bepaalde wijk of stad opgenomen worden. Voor zolang het duurt, want straattaal blijkt zeer vluchtig te zijn. Er is niets van te volgen, maar een ding is zeker, wat je hoort en de boze gezichten die daar bij getrokken worden, zorgen er voor dat je een straatje om gaat.

Wij en de rest van de wereld
Jongeren vinden straattaal stoer, het is een soort geheimtaal, wie het niet begrijpt, is een buitenstaander. Een buitenstaander is te herkennen aan foute kleren, foute muziekkeuze en foute haardracht, make-up, tatoeages en piercings.
Straattaal dient om je af te zetten tegen de rest van de wereld, vooral tegen autoriteiten en ouders.
De steeds veranderende woordenschat dient in een moeite door om onderling te kunnen praten in schuttingtaal of over verboden onderwerpen.

In 1998 onderzocht René Appel de Amsterdamse straattaal en het Meertens Instituut organiseerde in 2004 een Symposium over Jongeren- en Straattaal in binnen- en buitenland. Een aparte variant is het Murks dat in de Utrechtse wijken Lombok en Transvaal door Turkse en Marokkaanse jongeren gebruikt wordt.
Er zijn nu plannen om jongeren videocamera's in handen te geven om de verschillen in straattaal in de Amsterdamse wijken Zuid Oost en Osdorp vast te leggen.
Er kan weer op gepromoveerd worden.

De uitspraak van het Murks uit Utrecht
Jacomine Nortier publiceerde in 2001 'Murks en straattaal. Vriendschap en taalgebruik onder jongeren'. Behalve de woordenschat, is de uitspraak van het Murks opvallend: De s wordt uitgesproken als sj: 'sjla' in plaats van 'sla' . De g is scherper en harder dan in het Nederlands, vooral aan het begin van een woord. De r is vaak overdreven rollend. 'tje' in 'weet je' wordt 'dik' uitgesproken, zoals als de beginklank in het Engelse 'chocolate'. De 'z' erg stemhebbend, de 's' harder en scherper dan in het Nederlands De ij/ei wordt uitgesproken als 'ai': hai

Het nieuwe Nederlands
Meestal is het gebrabbel een mengsel van Nederlandse, Surinaamse, Turkse en Marokkaanse woorden, vrijelijk gemengd met Amerikaanse slang.
'Die bakra is weri hoor, ennuh, misschien ga ik 'm doodvermoorden.'
Van enige zinsbouw is geen sprake.
Leerkrachten zijn bezorgd, de jongeren beheersen het ouderwetse Nederlands niet.
Het is in Engeland al onderzocht: met zo'n taalachterstand zullen ze steeds moeilijker aan een baan komen.

Een Amsterdamse woordenlijst:
afoe: stukje, helft; trek van een stickie
boeloe: gek, raar, vaag, homo
boeng: goed
chickie: meisje
doekoe: geld
faja: heel, erg, goor
fawaka: hoe gaat het
habibi: liefje
how's the dope: hoe staan de zaken
kardash: makker
kill: jongen
kon ta bei: hoe gaat het
loesoe: weg
mi gado: mijn god
mi lobo joe: ik hou van jou
motjo: hoer
no fasa stof sisca/brada: blijf van me af wijfie/jochie
osso: huis
papang: kut
scotoe / skootoe: politieagent
tezz, tazz: shit
woella: ik zweer het
(Bron: Jacomine Nortier)

Gesprek tussen Thaiboksers
Alles goedci, kalibali vriend? Best. Lauw geknurd goed geslapen? Gaat.
Blij dat je weer in kakkig saai tinkywinkytown bent? Blij? Me klote echt niet.
Vraag ik me toch af waarom we hier eigenlijk zijn, mattie vriend.Begin je weer te tjollen moeilijk doen? Serieus. Ik kom hier voor de varia afwisseling vechten, trekpop eikel.
En verder? Verder niks. For rilah echt waar? For shota heel zeker.
Jij voert iets in je schild. Blada onzin. Denk jij dat ik parra gek ben? Ik denk niks. Waarom niet, neteknip vervelend persoon?
Hou toch op met je aksi-aksi vragen stellen. Ik dacht dat ik je tzippo maatje was. Ben je ook, naaihond klootzak. Waarom loop je me dan te flashen bedriegen? Wayoo jezus wat ben jij een noednik doordrammer. Omdat je denied vastgeluld bent, mos vriend. Kaak klem. Zorg liever dat je wat te weten komt over die vettie lelijke jongen tegen wie ik moet vechten. Okizay baas.
Alles wel irie goed met jou? Ik heb keelrot keelpijn. Kaulo klote. En ik ben goem gek. Goem? Zwaar goem. Hoe dat zo? Van dat lauzy geweldig ding met dat keffe mooie koppie. Ze keek me aan en ik dacht dat ik overhipte. Wat een keun mooi meisje. Ketseraffe prachtig tanga meisje man. Dat haar, die ogen, die oortjes, kikkelauw super. Wat een goodchicka schoonheid.
Heb je weer jeuk aan je kobus pik? Pff, als dat m’n tjinnie liefje was, zou ik kats zeker weten m’n kaf bed niet meer uitkomen. Wat een gompi schatje. D’r figuur, d’r armen, d’r benen, alles even striel geweldig. Ik stond gewoon te stronken trillen op m’n poten.
Rustig aan, kassa casanova. Laat je niet op stang jagen door je aarsappelen ballen. Zahbi vriend, swa broeder, dit is anders.
Ik weet niet hoe maar dit is foekie-loekie vreemd nieuw voor mij. Ik geloof dat ik in de flow ben verliefd. Jij wilt alleen maar kricken neuken. Ook, tuur natuurlijk. Maar dat dakkie knap meisje doet me wat.
Echt.Jij moet je gewoon effe lekker aftunen aftrekken. Vanaf de eerste seconde.
Ze stond haar wiri haar te doen. Opeens draait ze zich om, kijkt me floid vet aan en zegt: ik ben Elja. Hoe heet jij? Wayoo jezus, ik was meteen uitgegomd van de wereld, wholla ik zweer het. Wat een flenz mooi meisje. Ik vond het niet echt een mecke geile meid. Meer een millebil iemand met dunne benen.
Spekt respect stronzo lelijkerd. Je hebt het wel over mijn habiba liefje. Dat jij een westcoast stoere gast bent, weten we. Maar dan hoef je m’n oeshna vriendin nog niet in de kakker te pakken naar beneden te halen. Strontpukkel klier.
No spang maak je niet druk. Rustig aan. We zijn tsjoepies of noh vrienden of niet dan? Gisteren zei je nog dat je effe genoeg had van die trutsels vrouwen.
Had ik ook. Maar dit is anders. Me klote echt niet. Dit is lusm love you so much. Echte lusm. Misschien wel de lusm van m’n leven Hier in tinkywinkytown?
Zaka broekoe niet te geloven.Waarom niet? Omdat luve liefde in dit gat niet bestaat. Dat gedijt hier niet. Geen enkele vorm van luve. Wat zit je me nou te pommen op te fokken, pinkie knappe jongen? Mind my words. Wat tak praat jij opeens swazi vaag. Ik sta heus niet te tjencken liegen.
Rare zwaan vent ben jij. Echt een flasher freak. Eerst moeten we hier vette kerk perse naar toe. Ook al levert dat hele gala nauwelijks do geld op. En nou is de hele zooi opeens bietjes waardeloos.
Nou, ik ga een potje juinen poepen en daarna moeten we trainen. Latra tot straks.
(Bron: Toneelstuk Thaiboxverdriet door Ad de Bont, Toneelmakerij)

'Heel erg goed' in verschillende Nederlandse straattalen:
bombe, chill, cool, da, dope, flex (het tegenovergestelde is frox), gru, gruwelijk, kapot goed, lauw, master, masterlijk, relaxt, span, spin, standaard, strak, tof, tranga, vet, wreed,
(Bron: René Appel en Rob Schoonen)

De structuur van veel Surinaamse woorden is opgebouwd uit de opeenvolging van een medeklinker, een klinker, een medeklinker en weer een klinker. Omdat straattaalsprekers een voorkeur hebben voor woorden met een dergelijke opbouw, zijn Surinaamse woorden in straattaal ruimschoots aanwezig.
Over het algemeen is de neiging tot het gebruik van woorden die eindigen op een open lettergreep groot. Duku (geld), foto (stad), pipa (pistool) en lusu (weggaan) botto (botterik), giga (reusachtig) en popie (populair) zijn voorbeelden ervan.

Straattaal is niet dodelijk voor het Nederlands!
René Appel is niet zo bezorgd: "Verwar jongeren- of straattaal niet met een geringe taalvaardigheid. Om zo creatief en effectief buitenlandse woorden door het Nederlands te kunnen mengen, moet je het Nederlands juist bijzonder goed beheersen. Allochtone jongeren die slecht Nederlands spreken, behoren niet tot de groep van straattaalsprekers.
Er zal op den duur vast wel een woord of wat van die straattaal doordringen in het Standaardnederlands. Niets om je druk over te maken, want de invloed zal klein zijn en niet bepaald dodelijk voor het Nederlands."

Waar zitten we mee in ons maag?
Er is een relatie tussen taal en gedrag.
De leerlingen schreeuwen elkaar toe op het schoolplein. Daarmee krijgt straattaal een problematisch etiket opgeplakt.
Er worden, zie hierboven, woordenlijstjes verzameld door Appel cs. Daarmee wordt straattaal 'geexotiseert' . Of dat een bijdrage zal leveren aan het begrijpen van wat jongeren beweegt straattaal te gebruiken is onzeker.
In ieder geval is het bestuderen van losse woorden minder zinvol omdat straattaal afhankelijk is van de context waarin de woorden gebruikt worden.

Taal verandert aan de lopende band. Bergrippen waaien over uit het buitenland, met name de Verenigde staten, en worden gebruikt door Rappers en andere serieuze muzikanten en worden overgenomen door jongeren die zich ermee afzetten, verbergen, voor de cultuur van de volwassenen.
Overigens zijn de commerciële media er als de kippen bij om de straattaal in hun tijdschriften en reclamefilmpjes toe te passen.

Literatuur
Jacomine Nortier: 'Murks en straattaal. Vriendschap en taalgebruik onder jongeren.' 2001 Prometheus, Amsterdam, ISBN 90-5333-944-2.
Leonie Cornips en Vincent de Rooij: 'Kijk, Levi's is een goeie merk: maar toch hadden ze 'm gedist van je schoenen doen 'm niet'. Jongerentaal heeft de toekomst. In: 'Waar gaat het Nederlands naar toe? Panorama van een taal.' Prometheus: Amsterdam 2003, 131-142.
Appel, R. (1999). Straattaal. De mengtaal van jongeren in Amsterdam. In: Toegepaste taalwetenschap in artikelen 62, 2, 39-56.
Hoppenbrouwers, C. (1991). Jongerentaal. De tipparade van de omgangstaal. Stubeg BV, Hoogezand.
Kempen, Y. van (2000). Taal mixen is dope, is basis, is spang. Straattaal van Amsterdamse jongeren. In: Ons Erfdeel, 43, 3, 331-338.
Daniëls, W Mieterse bromnozems in: Onze Taal 2012-10

naar boven
terug