Kleuters en ontwikkelingsgericht werken
Luisteren en kijken

De kleuters 'lezen voor' uit eigen werk en ik geniet mateloos
Af en toe valt er eentje spontaan van zijn krukje.
Een ander eet zijn tekening met zijn, door mij er bijgeschreven, tekst letterlijk op. Hij leest later onversaagd voor uit zijn aangevreten blad.
De kinderen hebben getekend en de juf en ik hebben erbij geschreven wat de kinderen over de gebeurtenis verteld hebben.

Als ze op de voorleesstoel zitten lezen de kinderen die tekst voor, dat wil zeggen dat ze weergeven wat ze eerder verteld en getekend hebben. In de meeste gevallen is die weergave griezelig accuraat ondanks het feit dat ze nog niet echt kunnen lezen.

Een van de kinderen vertelt over wat er gebeurt als ze een kamer binnen kijkt en ziet hoe haar jongere broertje net een pot met plant omgegooid heeft.
Uitvoerig wordt melding gemaakt van de plek waar de aarde, waar de scherven en waar de bloemetjes liggen.
Er is sprake van een intense belangstelling van de andere kinderen in de kring, ze herkennen een dergelijke gebeurtenis goed.

Luisteren in de huishoek
Als alle teksten voorgelezen zijn gaan de kinderen in hun hoeken 'werken'.
Ik zit in de 'huishoek' en praat met een kleuter via een lange rubber slang. Het gesprek is enigszins eenzijdig te noemen. Bij alles wat ik zeg krijg ik getoeter en gepiep in mijn oor terug.
Zo verlopen overigens gesprekken tussen volwassenen ook vaak. De kinderen schateren het uit, de volwassenen spreken van miscommunicatie.

Juf heeft een bril getekend
Er wordt een project over 'de opticien' uitgevoerd. Dat moet van de Ontwikkelings Gericht Onderwijs aanpak.
De ouders hebben al hun oude brillen er voor ingeleverd. Op het bord heeft de juf een bril getekend.
Achter de tekening staat het woord 'bril'.
Maar nu gaat de juf een stapje verder. Ze tekent een zonnetje en schrijft daarbij 'zonnebril'.
De kleuters zijn een en al aandacht. Nu tekent ze een boek met erbij het woord 'leesbril' .
Ik zie de Turkse en. Marokkaanse kinderen verbaasd kijken. Dat van die bril snappen ze, maar achter zon moet 'zon' en achter boek moet 'boek' vinden ze en dat is terecht.
Wat een zonnebril is weten de kinderen wel, ze kijken door de gekleurde glaasjes en vertellen mij hoe ze de wereld zien. Wat een leesbril is wordt er niet duidelijker op. Je kunt toch door iedere bril lezen, vinden de kinderen.
Behalve door de bril van Opa, als je daar door kijkt zie je alles een beetje scheef. Een paar kinderen doen voor hoe je 'scheef' kijkt en verdraaien hun ogen in alle standen.

Leren knipogen is even belangrijk als leren 'veteren'
Ik vraag welke kinderen al kunnen knipogen.
De meeste knijpen hun beide ogen dicht of hebben hun vinger nodig om een van hun ogen dicht te houden.
Zelf door alle soorten brillen kijken en vertellen wat je ziet is belangrijker dan het uit je hoofd leren van woorden die bij symbolen horen.

Wat is nu het verschil in opbrengst tussen kennisgericht - en ervaringsgericht onderwijs?
Gestuurde taalinstructie en een ongestuurde taalvormingsactiviteit
Ik heb de kleuters gevraagd wat ze zien als ze ergens naar kijken. De leerkracht kiest ervoor om de kinderen woorden te leren die te maken hebben met 'de opticien'.
Ze vertelt over de functie van een opticien.
De meeste kinderen zijn nog nooit in een brillenwinkel geweest en kunnen uit eigen ervaring weinig melden. De kleuters met een kinderbrilletje op hun neus wel, maar die hoeven van mij echt niet het woord 'opticien' te kennen.
Hoe het toegaat in die brillenwinkel en wat er gebeurt als je stoeit met je bril op is wel zinvol om te vertellen.
Hoe het is als je een keer door de bril van je Opa kijkt en hoe je vader steeds moet zoeken naar zijn bril als hij iets wil lezen.
Het zijn ervaringen die kinderen met brillen hebben.

Bril uit eigen ervaring
We hebben uit eigen ervaring geleerd dat alle woorden, en de begrippen die eraan verbonden zijn, door de kinderen beter opgeslagen worden als die woorden te maken hebben met dingen die ze zelf gehoord en gezien hebben.
Daarom is luisteren naar elkaar en kijken naar de dingen om je heen voor kinderen veruit zinvoller dan het opdoen van kennis via symbolen die buiten de context van een eigen ervaring geplaatst zijn.
Daarom brengt taalvorming vaak meer op dan taalinstructie.
Zeker bij de kleuters.

© Henk van Faassen

Artikel opvragen: archief taalvorming

naar boven
terug