startpagina

register
trefwoorden
index
literatuur
bekijk
foto's, werk

Beschouwing
Noodzaak tot democratisering van de drukpers

Zijn de grafische technieken er, om de ambachtelijke beoefenaars ervan het alléénrecht te geven om 'boodschappen' te produceren en te verspreiden?

De grafische kunstenaar beoefent zijn vak en maakt reeksen fraaie prenten, in bescheiden oplagen omdat anders de waarde van de drukken voor de verzamelaars daalt. (...)
Hij beheerst een techniek om zich te uiten, zijn stem te verheffen, zijn gebaren kracht bij te zetten, hij zal gehoord worden tenzij zijn prenten verdwijnen in mappen en kasten van verzamelaars, musea en dergelijke.

Houden kunstenaars zich bezig met het scheppen van voorwaarden om mensen, te beginnen bij de kinderen op school, de mogelijkheden te geven zich te uiten?
Dat is zo in de tijd van De Werkschuit, daar wordt gezocht naar vrijmakende technieken, er wordt gepraat met onderwijsmensen. Er is gewerkt aan leerplannen (...)

Creativiteit
Het ontwikkelen van die creativiteit zou alles moeten oplossen. Vreemd genoeg bleek de creativiteit zich dan bij voorkeur te moeten ontwikkelen op die gebieden waar het voor ieder zichtbaar kon zijn en dat waren dan weer net die vakken die ook met een beetje moeite omgebouwd konden worden tot kunstzinnig vak. (...)
De kunstenaar, op de school waar hij werkte, bezig met het ontwikkelen van creativiteit en expressiviteit mocht duwen wat hij wilde het bleef een zinvol versierde leerles en niets meer. Geïnspireerd door het werk van de franse onderwijsvernieuwer Celestin Freinet zijn in Nederland de 'scholen met de drukpers' actief geweest. (...)

De taalles en de noodzaak tot democratisering van de drukpers
Bij het taalonderwijs wordt aan alles gedacht.
De vorm en klank van het afzonderlijke letterbeeld wordt aangeleerd, daarna duidelijk gemaakt dat groepjes letters een woord met een betekenis vormen.
Woorden worden zinnen en al die zinnen vormen dan na jaren moeizaam gezwoeg van de meester en zijn leerlingen het opstel of het dictee. (...)
Maar wat spreekt zo'n leerling in zo'n taalles nu uit? Wat schrijft hij op? Uitsluitend datgene dat bestemd is voor gebruik binnen die (taal) les. Alles dat buiten de klas uitlekt dient slechts om te bewijzen dat de les geholpen heeft.

Communicatie
Taal is een communicatiemiddel en wordt gebruikt als er een noodzaak tot communiceren is. Die noodzaak van communicatief handelen is binnen de schoolmuren slechts aanwezig als controlemiddel en slechts gebruikt als zinvol voor het lessenvolgen. Is dit wel een zinvolle voorbereiding op de communicatienoodzaak in de maatschappij die na de schooltijd de leerlingen als werkers gebruikt?
Kennis en beheersing van communicatietechnieken is niet alleen voor- behouden aan ambachtelijke beoefenaars van deze of gene techniek. (...)
De waarde van een gedrukte mededeling zal stijgen als zowel vervaardiger, de zender, als de lezer, de ontvanger, evenveel en hetzelfde inzicht hebben in het ontstaan van de gedrukte informatie. Het begrip: "Hij kan liegen alsof het gedrukt staat" zal zijn betekenis verliezen.(...)

Vrijheid van meningsuiting
Vrijheid is een kostbaar bezit, vrije meningsuiting, vrije expressie, noem maar op. Toch zijn alle media die al die vrijheden moeten garanderen, bewerkstellen zelf veelal de beperkers van vrijheid. (...)
Als we inhoud willen geven aan de democratische kreet: "vrijheid van drukpers" zal iedereen vrijelijk moeten kunnen beschikken over inzichten en middelen om uitingen meningen, informatie enz in woord en beeld te produceren, te verzamelen en te verspreiden.
Kennis en inzicht in de technieken van zoveel mogelijk communicatieve media zullen we ons eigen moeten maken. De media zijn veelal onderworpen aan bezits- en controle verhoudingen. (...)
Verspreiding van meningen en informatie doormiddel van radio en tv is slechts mogelijk via omroepverenigingen en onderhevig aan controle door de overheid.
Hoe progressief een enkele omroep zich ook opstelt, gaat niet alles de ether in. (...)

Er is een theoretische uitingsvrijheid maar praktisch is er altijd iets dat die uitingsvrijheid beperkt of zelfs uitsluit. (...)
Er valt gemakkelijk vast te stellen dat media en ook de scholen zoals ze functioneren eerder bijdragen tot het verhinderen dan tot het ontwikkelen van een democratisch proces.
Democratie gaat er van uit dat elke burger mondig genoeg is om over het lot van de gemeenschap mee te kunnen bepalen.
We dienen te onderzoeken hoe bijvoorbeeld het drukken en daarmee bedoel ik alle grafische technieken, boven de esthetische functie nog een andere functie kan krijgen. (...)

Taalvisualisatie
Leren we echt onze taal visueel te maken? Leren we echt zodanig articuleren dat onze woorden boorbaar en zichtbaar zijn voor meer mensen tegelijk?(...)
Met het geëmancipeerd gebruik van de oude druktechnieken kunnen we misschien ontdekken op welke manier de nieuwere media gebruikt kunnen worden.

De taak van de beeldende (grafische) kunstenaar in het onderwijs is: Een dimensie toevoegen aan esthetische opvoeding, aan "kunst"onderwijs.
De ontwikkeling' van bet creatief vermogen van de leerling moet evenzeer ontwikkeld worden als de technische vaardigheden ter vergroting van de actieradius van de mening.
Van kunst van het drukken" naar het grafisch vermenigvuldigen van uitingen. In het onderwijs de leerling te leren articuleren: lezen, schrijven, spreken, tekenen, drukken enzovoort. (...)
Niet als een van die leuke beeldende technieken maar als een techniek om via een oplage mensen buiten de school te bereiken en de reflecties daarvan weer opnieuw te verwerken.

De taak van de kunstenaar
Door isolerende factoren van het onderwijs naar buiten breken.
Om dit te bereiken zal de per definitie individueel werkende kunstenaar de technieken waar hij zicht op heeft toegankelijk en toepasbaar moeten maken voor groepen anderen.
Hij zal daartoe wellicht nieuwe technieken moeten ontwikkelen.
Hij zal zijn, al dan niet ivoren, toren moeten kunnen verlaten en moeten kunnen vergeten dat het om kunstzinnige vorming zou moeten gaan.
Kortom hij zou moeten zoeken naar middelen voor iedereen zich vrij te uiten.

Henk van Faassen